Các nguy cơ và cách khắc phục khi dịch câu dài gồm nhiều ý

Các bạn thân mến,

Chỉ còn vài ngày nữa thôi là chúng ta lại tiễn biệt năm cũ và chào đón một năm mới. Hy vọng là các bạn đã có một năm làm việc tích cực, năng suất và nhiều niềm vui! Trong bài viết cuối cùng của năm 2023 này, mình sẽ nói về “Các nguy cơ và cách khắc phục khi dịch câu dài gồm nhiều ý”.

Chắc hẳn các bạn đều đã từng phải dịch những câu dài 2 – 3 dòng, gồm 3 – 4 ý trở lên. Vậy theo các bạn, dịch những câu như vậy thường dễ hay khó, đơn giản hay phức tạp? Sau nhiều năm kiểm tra bài dịch, mình nhận thấy nhiều bạn có xu hướng mắc lỗi khi dịch những câu đó, cụ thể là các lỗi sau:

1. Dịch thiếu ý:

2. Dịch thiếu chính xác, không phù hợp với ngữ cảnh:

3. Câu dịch rời rạc, không rõ nghĩa và thiếu tự nhiên:

Đọc các ví dụ trên đây, các bạn cho rằng lý do khiến người dịch mắc lỗi là gì? Theo mình thấy, khi câu gốc là một câu dài gồm nhiều ý, người dịch rất dễ rơi vào cái bẫy dịch “word for word”, tức là đọc đến đâu - dịch đến đấy theo từng từ của văn bản gốc. Vậy, làm thế nào để tránh được nguy cơ đó? Đơn giản lắm, hãy cảnh giác và nghiêm túc! Cảnh giác khi bắt gặp những câu dài và nghiêm túc thực hiện các bước sau đây:

1. Đọc lướt cả câu để xác định các thành phần chính của câu như chủ ngữ - vị ngữ, động từ chính, trạng ngữ, các ý/vế câu, v.v. Chẳng hạn như, với ví dụ 2 ở trên, mình sẽ xác định nhanh các thành phần câu theo cấu trúc sau:

“ABCD Middle School”// “welcomes”// “all families in with their students”// “to visit classrooms to view student work and check in with teachers”// “in the evening of Friday, November 24th anytime 4:30-6:30 pm.”

(“ABCD”// “welcomes”// “Who”// “to do What”// “When”)

2. Đọc lại lần nữa để nắm bắt ý câu gốc và nhận biết các từ cần cẩn trọng hoặc tìm hiểu thêm, ví dụ như “their students” và “student work”.
3. Xem xét ngữ cảnh và các câu liên quan để xác định cách dịch phù hợp cho các từ đó hoặc tra cứu thêm nếu cần. Ví dụ như “their students” trong ngữ cảnh “all families” thì cần hiểu là con em các gia đình đó chứ không phải là “học sinh của họ/mình”.
4. Tìm cách diễn đạt ý câu sao cho thật rõ nghĩa và thuần Việt nhất có thể. Chẳng hạn như, chúng ta có thể đảo vị trí các thành phần trong câu, miễn sao giúp người đọc dễ nắm bắt và ghi nhớ thông tin, ví dụ:

Hoặc, với câu dài gồm nhiều ý độc lập, ta cũng có thể tách câu đó thành hai câu trở lên để truyền tải rõ nghĩa hơn và câu dịch tự nhiên hơn, giúp người đọc dễ theo dõi. Ví dụ:

5. Đọc lại câu dịch và rà soát với câu gốc để kịp thời phát hiện lỗi. Nếu bỏ qua bước này thì ngay cả những bạn vốn dịch tốt vẫn có thể mắc phải lỗi bỏ sót ý hoặc câu dịch thiếu tự nhiên.

Trên đây là những gợi ý từ kinh nghiệm của bản thân mình. Hy vọng là các bạn đóng góp thêm các bí quyết hoặc lời khuyên bổ ích khác. Nếu thấy bất kỳ điều gì chưa rõ thì các bạn cũng đừng ngại lên tiếng nhé, cảm ơn các bạn!